Piyasada bakır diye satılan her şey bakır değil. En sık karşımıza çıkan üçü var: bakır renginde boyanmış çelik, üstüne ince bakır çekilmiş pirinç ve bakır tonunda eloksallı alüminyum. Vitrinde üçü de bakır gibi durur. Elinize alınca ayırmak birkaç dakika sürer.
Mıknatıs
Buzdolabı mıknatısını yapıştırmayı deneyin. Bakır mıknatıs çekmez. Mıknatıs tutunup kalıyorsa parça bakır değildir, altında çelik ya da demir vardır. Tutmuyorsa test bitmiş sayılmaz; pirinç ve alüminyum da mıknatıs çekmez. Yani bu test elemek için iyidir, onaylamak için yetmez.
Ağırlık
Bakırın yoğunluğu santimetreküpte 8,9 gram, alüminyumunki 2,7. Aynı ölçüdeki iki tepsiden bakır olanı üç katı ağır gelir. 30 santimlik, bir milimetre kalınlığındaki bakır bir tepsi 600 gramın altına inmez. Elinize aldığınızda beklediğinizden ağır geliyorsa iyi işaret. Tüy gibi hafifse alüminyumdur.
Ses
Parçayı parmak ucunda tutup tırnakla vurun. Bakır tok, alçak, kısa bir ses verir ve ses hemen söner. Alüminyum tenekemsi ve cılız çıkar. Çelik uzun uzun tınlar. Tek başına dinlerken karar vermek zor, ama iki parçayı yan yana koyup vurunca fark açık.
Çizik testi
Görünmeyen bir yerden, mesela dip kenarından, bıçak sırtıyla ya da ince zımparayla küçük bir alanı kazıyın. Alttan çıkan renk her şeyi söyler.
- Aynı kızıl turuncu devam ediyorsa masif bakır.
- Sarı çıkıyorsa bakır kaplı pirinç.
- Gümüş gri çıkıyorsa çelik, çinko ya da alüminyum.
Kaplama kalınlığı genelde birkaç mikrondur, yani saç telinin onda biri kadar. Tırnakla bile kalkabilir. Masif bakırda ne kadar kazırsanız kazıyın renk değişmez, çünkü altında başka metal yoktur.
Kaplama ile masif farkı
Bakır kaplama, başka bir metale elektroliz yoluyla ince bir bakır katmanı çekmektir; görüntü içindir. Masif bakır levhadan kesilir, çekiçle dövülür, kulpu perçinlenir. Kaplamalı bir cezveyi ocağa koyarsanız birkaç ay içinde kaplama gider, altındaki sarı ya da gri metal ortaya çıkar. Satın alırken kalınlığı sorun: mutfak bakırında 0,8 ile 1,5 milimetre arası normaldir. Gramajı ve kalınlığı yazmayan satıcı genelde ince saç kullanıyordur.
Fiyat mantığı
Bakır borsada işlem gören bir metal, hammadde fiyatı herkesçe bilinir. Bir kilo bakır levhanın ham bedeli varken, aynı ağırlıktaki işlenmiş bir tencere o rakamın altına satılamaz; üstüne işçilik, kalay, nakliye biner. Benzerlerinin yarı fiyatına el yapımı bakır tencere görüyorsanız ya kaplamadır ya kâğıt inceliğinde saçtandır. Bakırda ağırlık fiyatı belirler, süsleme değil.
Patina
En sabırlı test bu: bekleyin. Gerçek bakır havada kendi kendine kararır, birkaç ay içinde kızıl rengi koyulaşır, nemli bir mutfakta yeşilimsi patina tutar. Verniksiz bir parça bir yıl sonra hâlâ ilk günkü gibi parlıyorsa ya bakır değildir ya üstü lakludur. Hızlı bir kontrol için kararmış yüzeye bir damla limon suyu sıkıp beş dakika bekleyin: gerçek bakırda altta parlak kızıl bir leke kalır, kaplamada ya da laklı yüzeyde hiçbir şey olmaz.
