Bakır ürün alırken görebildiğiniz şey biçim ve parlaklıktır. Ürünün ne kadar dayanacağını ve ocakta nasıl davranacağını belirleyen şeyse et kalınlığı, yani sacın milimetre cinsinden kalınlığıdır. Aynı fotoğraftaki iki tepsiden biri 0,7 mm, diğeri 1,2 mm olabilir. Fiyat farkının büyük kısmı buradan gelir, çünkü bakır kilo hesabıyla alınır.
0,7 mm ile 1,5 mm arasında ne değişir
Rakamlar birbirine yakın görünür, oysa ikincisi iki katından fazla malzeme demektir. Pratikte şu farklar çıkar:
- Ezilme. 0,7 mm bir tepsi masanın kenarına çarptığında kalıcı çukur bırakır. 1,2 mm'de aynı darbeden iz kalmaz.
- Form tutma. İnce sacdan preslenen sahanın kenarı, birkaç yıl yıkandıktan sonra hafif oval olur.
- Isı. İnce taban ocağın alevini olduğu gibi geçirir, tencerenin ortasında sıcak bir nokta oluşur. Kalın taban aynı ısıyı yemeğe ulaşmadan önce yatay olarak yayar.
- Ses. Bunu mağazada deneyebilirsiniz. Kalın bakıra parmakla vurunca uzun ve tok bir çınlama duyulur; ince sac kısa, cılız bir ses verir.
Preslenmiş ile el dövmesi arasındaki fark
Ucuz üretimde ince bir sac kalıba basılır. Bu işlem malzemeyi çeker; sacın dibi ve köşeleri başladığı kalınlığın altına iner. Yani 0,8 mm sacdan çıkan bir tencerenin bir yeri 0,5 mm'ye düşmüş olabilir.
El dövmesinde durum tersidir. Kalın bir plakayla başlarız, çekiç malzemeyi kontrollü şekilde yayar ve ürünün ihtiyaç duyduğu yerde kalınlık korunur. Çekiç izleri sadece görüntü değildir; dövme yüzeyi sertleştirir, darbeye direncini artırır. Atölyede bir kazan tabanını dövmek yarım gün sürer, ürün o yarım günün üstünde yaşar.
Ağırlık, evde ölçülebilen kalınlıktır
Elinizde kumpas yoksa ağırlığa bakın. Bakırın yoğunluğu sabittir, dolayısıyla aynı çaptaki iki üründen ağır olanı kalın olandır. Somut bir örnek: 30 cm çapında düz bir tepsi 0,7 mm ise 450 gram civarında gelir, 1 mm ise 650-700 gram olur. 40 cm'de aynı fark 800 gram ile 1,2 kilo arasına açılır.
Ürün açıklamasında ağırlık yazmıyorsa sorun. Yazmayan satıcının çoğunlukla söyleyecek bir rakamı yoktur.
Bir uyarı: ağırlık karşılaştırması ancak aynı çap ve aynı formda anlamlıdır. Kalın kulplu, geniş kaideli ya da pirinç aksesuarlı bir parça, gövdesi ince olduğu halde ağır gelebilir. Karşılaştırmayı hep benzer ürünler arasında yapın.
Hangi üründe kaç mm
- Cezve: 1 - 1,2 mm. Daha incesinde şeker dibe yapışır ve yanar.
- Sahan, tencere, güveç: taban 1,5 - 2 mm, yan duvar 1 - 1,2 mm.
- Kazan: 2 mm ve üstü. Uzun kaynatmada taban zorlanır.
- Servis tepsisi: 0,8 - 1 mm yeter. Duvara asılan dekoratif tepside 0,6 mm normaldir.
- Semaver gövdesi: 0,8 - 1 mm. Kalını gereksiz ağırlık yapar.
- Kupa ve bardak: 0,9 - 1,2 mm. İncesi kulpun dibinden çatlar.
Duvara asılacak bir pano için 2 mm bakır aramanın anlamı yok; bedelini kargoda ve fiyatta ödersiniz. Ocağa gidecek bir tencerede ise ince sac kendini ilk yıl belli eder.
